Sistemi imunitar është një mekanizëm kompleks mbrojtës që mbron organizmin tonë çdo ditë. Detyra e tij është të njohë dhe të reagojë ndaj kërcënimeve të mundshme nga mjedisi, si viruset, bakteret, kërpudhat dhe parazitët, duke ndihmuar kështu në ruajtjen e shëndetit.

Por sistemi imunitar nuk është vetëm një organ. Në funksionimin e tij marrin pjesë inde, organe, qeliza dhe proteina të ndryshme, të cilat bashkëveprojnë si një rrjet i mirëorganizuar.

Lëkura dhe mukozat përfaqësojnë vijën e parë të mbrojtjes, ndërsa palca e eshtrave, timusi, nyjet limfatike, shpretka, bajamet dhe zorrët kanë secila funksione specifike.

 

Cilat organe dhe inde janë pjesë e sistemit imunitar?

Palca e eshtrave

Palca e eshtrave është vendi ku krijohen qelizat e gjakut. Nga qelizat burimore zhvillohen lloje të ndryshme të qelizave të bardha të gjakut, të cilat janë pjesë e rëndësishme e sistemit imunitar.

Mes tyre janë fagocitet, qelizat vrasëse natyrore (qelizat NK), granulocitet, si dhe limfocitet B dhe T – qeliza të specializuara me role të ndryshme në mbrojtjen e organizmit.

Timusi

Timusi është një organ që është më i zhvilluar gjatë fëmijërisë dhe luan rol të rëndësishëm në maturimin e limfociteve T.

Këtu, qelizat e reja T „mësojnë“ të dallojnë strukturat e vetë organizmit nga ato të huaja, gjë që është e rëndësishme për orientimin e duhur të përgjigjes imunitare.

 

Nyjet limfatike

Në organizëm gjenden disa qindra nyje limfatike, veçanërisht në zonën e qafës, sqetullave, ijëve dhe rreth zorrëve.

Ato filtrojnë limfën dhe përfaqësojnë „pika kontrolli“ të rëndësishme, ku qelizat imunitare mund të njohin patogjenët dhe të fillojnë një përgjigje të përshtatshme mbrojtëse.

Gjatë një infeksioni, aktiviteti i shtuar i qelizave imunitare mund të shkaktojë ënjtje dhe ndjeshmëri të nyjeve limfatike.

Shpretka

Shpretka është pjesë e rëndësishme e sistemit imunitar. Ajo filtron gjakun dhe përmban shumë qeliza imunitare që marrin pjesë në njohjen dhe largimin e mikroorganizmave të caktuar dhe substancave të padëshiruara nga qarkullimi i gjakut.

 

 

Bajamet

Bajamet janë pjesë e sistemit limfatik dhe mund t’i përfytyrojmë si „roje“ të gojës dhe fytit.

Ato ndodhen në një nga zonat ku organizmi është vazhdimisht në kontakt me mikroorganizmat që hyjnë përmes ajrit dhe ushqimit dhe përmbajnë një numër të madh qelizash imunitare.

 

Zorrët

Zorrët kanë një rol veçanërisht të rëndësishëm në sistemin imunitar. Në murin e zorrëve dhe në strukturat e shumta limfatike, ndër të cilat edhe pllakat e Peyer-it, gjendet një pjesë e konsiderueshme e qelizave imunitare.

Këtu, sistemi imunitar është vazhdimisht në kontakt me substanca të ndryshme nga ushqimi dhe me mikroorganizma dhe „mëson“ se çfarë duhet të tolerojë dhe çfarë mund të paraqesë një kërcënim të mundshëm.

Një partner i rëndësishëm në këtë proces është mikrobiota e zorrëve – bashkësia e mikroorganizmave që jetojnë natyrshëm në zorrët tona dhe komunikojnë me sistemin imunitar.

Mukozat

Mukozat, veçanërisht ato të sistemit të frymëmarrjes, përfaqësojnë një barrierë të rëndësishme natyrore.

Mikroorganizmat dhe grimcat e tjera mund të mbeten të bllokuara në mukus, ndërsa qerpikët e vegjël – ciliet – ndihmojnë në largimin e tyre. Në vetë mukozën ndodhen gjithashtu shumë qeliza imunitare të gatshme për të reaguar.

Lëkura

Lëkura është një nga barrierat e para fizike të organizmit. Shtresa e saj e jashtme, së bashku me filmin natyror mbrojtës acidik në sipërfaqe, e vështirëson depërtimin dhe shumimin e një numri të madh mikroorganizmash.

 

 

Si funksionon mbrojtja e sistemit imunitar?

Mbrojtja imunitare funksionon në disa nivele – nga barrierat fizike deri te reagimet shumë specifike të drejtuara ndaj një patogjeni të caktuar.

Vija e parë e mbrojtjes – barrierat natyrore

Lëkura, mukozat dhe sekrecionet e tyre përfaqësojnë vijën e parë të mbrojtjes.

Mikroorganizmat që hyjnë përmes ushqimit përballen me mjedisin acidik të stomakut, ndërsa ata që hyjnë përmes sistemit të frymëmarrjes mund të bllokohen dhe të largohen me ndihmën e mukusit dhe cilieve.

Pështyma, lotët dhe sekrecionet e hundës gjithashtu përmbajnë përbërës që marrin pjesë në mbrojtjen natyrore të organizmit.

Mbrojtja e lindur ose jospecifike

Nëse patogjeni arrin t’i kapërcejë barrierat natyrore, aktivizohet sistemi imunitar i lindur.

Ndër qelizat e para që reagojnë janë fagocitet, të cilat mund të njohin, përfshijnë dhe shpërbëjnë grimcat e huaja dhe mikroorganizmat.

Në të njëjtën kohë, ato ndihmojnë në aktivizimin e një përgjigjeje imunitare më specifike.

Mbrojtja e fituar ose specifike

Në mbrojtjen specifike, një rol veçanërisht të rëndësishëm kanë limfocitet T dhe B.

Qelizat T marrin pjesë në koordinimin e përgjigjes imunitare dhe në njohjen e qelizave të infektuara, ndërsa limfocitet B prodhojnë antitrupa specifikë të drejtuar ndaj antigjeneve të caktuara.

Pas përfundimit të infeksionit, një pjesë e qelizave imunitare mbeten si qeliza të kujtesës. Falë kësaj „kujtesë imunitare“, gjatë një kontakti të përsëritur me të njëjtin patogjen, organizmi mund të reagojë më shpejt dhe në mënyrë më efikase.

Zorrët dhe sistemi imunitar – të lidhura ngushtë

Mukoza e zorrëve përfaqëson një nga sipërfaqet më të mëdha të kontaktit ndërmjet organizmit dhe mjedisit të jashtëm. Prandaj, nuk është për t’u habitur që pikërisht këtu gjendet një pjesë e madhe e indit imunitar.

Indi limfatik i zorrëve, i njohur si GALT (gut-associated lymphoid tissue), komunikon vazhdimisht me pjesën tjetër të sistemit imunitar.

Një rol të rëndësishëm luan edhe mikrobiota e zorrëve. Këta mikroorganizma marrin pjesë në shpërbërjen e përbërësve të caktuar të ushqimit, veçanërisht të fibrave bimore, ndërsa produktet e metabolizmit të tyre kanë rëndësi për funksionimin normal të zorrëve.

Në të njëjtën kohë, komunikimi i vazhdueshëm ndërmjet mikrobiotës dhe qelizave imunitare është pjesë e rëndësishme e zhvillimit dhe rregullimit të sistemit imunitar.

Çfarë mund të ndikojë negativisht në sistemin imunitar?

Funksionimi normal i sistemit imunitar varet edhe nga gjendja e përgjithshme e organizmit dhe mënyra e jetesës.

Stresi

Stresi akut, dhe veçanërisht ai afatgjatë, mund të ndikojë në procese të ndryshme të sistemit imunitar.

Mungesa e gjumit

Gjumi i pamjaftueshëm dhe jo cilësor mund të ndikojë negativisht në funksionimin normal të sistemit imunitar. Për të rriturit, në përgjithësi rekomandohen shtatë ose më shumë orë gjumë gjatë natës, megjithëse nevojat individuale ndryshojnë.

Ushqyerja e pabalancuar

Një ushqyerje e larmishme dhe e balancuar siguron vitamina, minerale, proteina dhe lëndë të tjera ushqyese të nevojshme për funksionimin normal të organizmit.

Ushqyerja e pabalancuar për një periudhë të gjatë dhe dietat e rrepta kufizuese mund të çojnë në marrje të pamjaftueshme të disa lëndëve ushqyese esenciale.

Aktiviteti i pamjaftueshëm fizik

Aktiviteti i rregullt fizik është pjesë e rëndësishme e një stili të shëndetshëm jetese. Edhe një shëtitje e shkurtër në ajër të pastër është një mënyrë e thjeshtë për të përfshirë më shumë lëvizje në përditshmëri.

Alkooli dhe pirja e duhanit

Konsumimi i tepërt i alkoolit mund të ndikojë negativisht në shumë funksione të organizmit, ndërsa pirja e duhanit ndikon në mekanizmat natyrorë mbrojtës, veçanërisht në sistemin e frymëmarrjes.

Sëmundje dhe gjendje të caktuara

Sëmundje, gjendje dhe terapi të ndryshme mund të ndikojnë në funksionin imunitar. Ndër to janë disa sëmundje të zorrëve, diabeti, mungesat ushqyese, si dhe përdorimi i shpeshtë ose afatgjatë i antibiotikëve, i cili mund të ndikojë në përbërjen e mikrobiotës së zorrëve.

Edhe mungesa e hekurit mund të shoqërohet me ndryshime në funksionimin normal të sistemit imunitar.

Si ta mbështesim funksionimin normal të sistemit imunitar?

 

Sistemi imunitar punon 24 orë në ditë, ndërsa për funksionimin e tij normal është e rëndësishme kujdesi i përgjithshëm për organizmin.

Një ushqyerje e larmishme dhe e balancuar, gjumë i mjaftueshëm, aktivitet i rregullt fizik, qëndrimi në ajër të pastër dhe menaxhimi i stresit janë baza të mira për një mënyrë jetese të shëndetshme.

I rëndësishëm është edhe marrja e duhur e lëndëve ushqyese esenciale.

Vitamina C, vitamina D, vitaminat B6 dhe B12, acidi folik, hekuri, zinku, seleni dhe bakri kontribuojnë në funksionimin normal të sistemit imunitar.

Prandaj, veçanërisht në periudhat kur përditshmëria bëhet më intensive ose kur ushqyerja nuk është mjaftueshëm e larmishme, ia vlen t’i kushtojmë më shumë vëmendje asaj që i sigurojmë organizmit.

Sistemi imunitar është me ne çdo ditë. Ndërsa zakonet e shëndetshme të përditshme e ndihmojnë atë të kryejë detyrën e tij komplekse dhe të rëndësishme.