Имунолошкиот систем е сложен одбранбен механизам кој секојдневно го штити нашиот организам. Неговата задача е да препознава и да реагира на потенцијални закани од околината, како вируси, бактерии, габи и паразити, и на тој начин да помогне во одржувањето на здравјето.

Но, имунолошкиот систем не е само еден орган. Во неговото функционирање учествуваат различни ткива, органи, клетки и протеини кои работат заедно како добро организирана мрежа.

Кожата и мукозните мембрани ја претставуваат првата линија на одбрана, додека коскената срцевина, тимусот, лимфните јазли, слезината, крајниците и цревата имаат свои специфични задачи.

 

Кои органи и ткива се дел од имунолошкиот систем?

Коскена срцевина

Коскената срцевина е местото каде се создаваат крвните клетки. Од матичните клетки се развиваат различни видови бели крвни клетки кои се важен дел од имунолошкиот систем.

Меѓу нив се фагоцитите, природните клетки убијци (NK-клетки), гранулоцитите, како и Б и Т лимфоцитите – специјализирани клетки со различни улоги во одбраната на организмот.

Тимус

Тимусот е орган кој е најразвиен во детството и има важна улога во созревањето на Т-лимфоцитите.

Тука младите Т-клетки „учат“ да ги разликуваат сопствените структури на организмот од туѓите, што е важно за правилно насочување на имунолошкиот одговор.

 

Лимфни јазли

Во организмот има неколку стотици лимфни јазли, особено во пределот на вратот, пазувите, препоните и околу цревата.

Тие ја филтрираат лимфата и претставуваат важни „контролни точки“ каде имунолошките клетки можат да препознаат патогени и да започнат соодветен одбранбен одговор.

За време на инфекција, зголемената активност на имунолошките клетки може да доведе до отекување и чувствителност на лимфните јазли.

Слезина

Слезината е важен дел од имунолошкиот систем. Таа ја филтрира крвта и содржи бројни имунолошки клетки кои учествуваат во препознавањето и отстранувањето на одредени микроорганизми и несакани материи од крвотокот.

 

 

Крајници

Крајниците се дел од лимфниот систем и може да ги замислиме како „чувари“ на устата и грлото.

Тие се наоѓаат на едно од местата каде организмот постојано доаѓа во контакт со микроорганизми кои навлегуваат преку воздухот и храната и содржат голем број имунолошки клетки.

 

Црева

Цревата имаат особено важна улога во имунолошкиот систем. Во цревниот ѕид и во бројните лимфни структури, меѓу кои и Пееровите плочки, се наоѓа значителен дел од имунолошките клетки.

Тука имунолошкиот систем постојано доаѓа во контакт со различни материи од храната и микроорганизми и учи што треба да толерира, а што може да претставува потенцијална закана.

Важен партнер во овој процес е цревната микробиота – заедницата од микроорганизми кои природно живеат во нашите црева и комуницираат со имунолошкиот систем.

Мукозни мембрани

Мукозните мембрани, особено оние на респираторниот систем, претставуваат важна природна бариера.

Микроорганизмите и другите честички можат да бидат задржани во слузта, додека ситните трепки – цилии – помагаат тие да се движат кон надвор. Во самата слузница се наоѓаат и бројни имунолошки клетки подготвени да реагираат.

Кожа

Кожата е една од првите физички бариери на организмот. Нејзиниот надворешен слој, заедно со природниот кисел заштитен филм на површината, го отежнува навлегувањето и размножувањето на голем број микроорганизми.

 

 

Како функционира одбраната на имунолошкиот систем?

Имунолошката одбрана функционира на повеќе нивоа – од физички бариери до високо специфични реакции насочени кон одреден патоген.

Првата линија на одбрана – природните бариери

Кожата, мукозните мембрани и нивните секрети претставуваат прва линија на одбрана.

Микроорганизмите кои навлегуваат преку храната се соочуваат со киселата средина во желудникот, додека оние кои влегуваат преку респираторниот систем можат да бидат задржани и отстранети со помош на слузта и цилиите.

Плунката, солзите и носниот секрет исто така содржат компоненти кои учествуваат во природната одбрана на организмот.

Вродена или неспецифична одбрана

Доколку патогенот ги надмине природните бариери, се активира вродениот имунолошки систем.

Меѓу првите клетки кои реагираат се фагоцитите, кои можат да препознаваат, опфаќаат и разградуваат туѓи честички и микроорганизми.

Тие истовремено помагаат во активирањето на поспецифичниот имунолошки одговор.

Стекната или специфична одбрана

Во специфичната одбрана особено важна улога имаат Т и Б лимфоцитите.

Т-клетките учествуваат во координацијата на имунолошкиот одговор и во препознавањето на инфицирани клетки, додека Б-лимфоцитите создаваат специфични антитела насочени кон одредени антигени.

По завршувањето на инфекцијата, дел од имунолошките клетки остануваат како мемориски клетки. Благодарение на оваа „имунолошка меморија“, при повторна средба со истиот патоген организмот може да реагира побрзо и поефикасно.

Цревата и имунолошкиот систем – тесно поврзани

Цревната слузница претставува една од најголемите контактни површини помеѓу организмот и надворешната средина. Затоа не е изненадување што токму тука се наоѓа голем дел од имунолошкото ткиво.

Цревното лимфно ткиво, познато како GALT (gut-associated lymphoid tissue), постојано комуницира со останатиот дел од имунолошкиот систем.

Важна улога има и цревната микробиота. Овие микроорганизми учествуваат во разградувањето на одредени компоненти од храната, особено растителните влакна, а нивните метаболички продукти имаат значење за нормалната функција на цревата.

Истовремено, постојаната комуникација помеѓу микробиотата и имунолошките клетки е важен дел од развојот и регулирањето на имунолошкиот систем.

Што може да влијае негативно врз имунолошкиот систем?

Нормалното функционирање на имунолошкиот систем зависи и од општата состојба на организмот и од начинот на живот.

Стрес

Акутниот, а особено долготрајниот стрес може да влијае врз различни процеси на имунолошкиот систем.

Недостаток на сон

Недоволниот и неквалитетен сон може негативно да влијае врз нормалното функционирање на имунолошкиот систем. За возрасните генерално се препорачуваат седум или повеќе часа сон во текот на ноќта, иако индивидуалните потреби се разликуваат.

Неурамнотежена исхрана

Разновидната и урамнотежена исхрана обезбедува витамини, минерали, протеини и други хранливи материи потребни за нормално функционирање на организмот.

Долготрајната неурамнотежена исхрана и строгите рестриктивни диети можат да доведат до недоволен внес на одредени есенцијални хранливи материи.

Недоволна физичка активност

Редовната физичка активност е важен дел од здравиот начин на живот. Дури и кратка прошетка на свеж воздух е едноставен начин да внесеме повеќе движење во секојдневието.

Алкохол и пушење

Прекумерното консумирање алкохол може негативно да влијае врз повеќе функции на организмот, додека пушењето влијае врз природните одбранбени механизми, особено на респираторниот систем.

Одредени заболувања и состојби

Различни заболувања, состојби и терапии можат да влијаат врз имунолошката функција. Меѓу нив се одредени заболувања на цревата, дијабетесот, нутритивните дефицити, како и честата или долготрајна употреба на антибиотици, која може да влијае врз составот на цревната микробиота.

И недостатокот на железо може да биде поврзан со промени во нормалната функција на имунолошкиот систем.

Како да го поддржиме нормалното функционирање на имунолошкиот систем?

 

Имунолошкиот систем работи 24 часа на ден, а за неговото нормално функционирање е важна целокупната грижа за организмот.

Разновидна и урамнотежена исхрана, доволно сон, редовно движење, престој на свеж воздух и управување со стресот се добри основи за здрав начин на живот.

Важен е и соодветниот внес на есенцијални хранливи материи.

Витаминот C, витаминот D, витамините B6 и B12, фолната киселина, железото, цинкот, селенот и бакарот придонесуваат за нормално функционирање на имунолошкиот систем.

Затоа, особено во периодите кога секојдневието станува поинтензивно или исхраната не е доволно разновидна, вреди да обрнеме дополнително внимание на она што му го обезбедуваме на организмот.

Имунолошкиот систем е со нас секој ден. А здравите секојдневни навики му помагаат да ја извршува својата сложена и важна задача.